Interview: Het energiebewustzijn van Linda Steg

Als hoogleraar omgevingspsychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen hoef je Linda Steg niet te overtuigen van het belang van energiebewustzijn. Ze schreef mee als hoofdauteur aan het rapport 'Aan de slag met gedrag!' van de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR), met als belangrijkste aanbeveling: maak duurzaam en adaptief gedrag gemakkelijk en vanzelfsprekend.

Dat gaat over gedrag dat uitstoot vermindert, maar ook om gedrag waarbij burgers zich voorbereiden op een wereld waarin het klimaat verandert en het weer onvoorspelbaarder wordt, zoals zandzakken aanschaffen of zonwering installeren. Duurzaam en adaptief gedrag stimuleren kan via 'gedragsbeleid'. Dat is beleid dat mensen aanzet om specifieke gedragspatronen over te nemen, met als doel: een duurzamer, eerlijker, gezonder en leefbaarder Nederland.

Gedragsbeleid kan heel veel opleveren, zegt Steg: "Het heeft enorm veel potentie in het halen van klimaatdoelen én het heeft heel veel andere voordelen: duurzaam gedrag kan geld besparen én het is gezonder. Het is een heel belangrijk component van klimaatbeleid."

Hoge bereidheid tot gedragsverandering

Vooralsnog krijg gedragsbeleid te weinig aandacht, aldus het rapport. Dat komt volgens Steg door het onterecht impopulaire imago van gedragsbeleid: "Het zou betuttelend zijn, of te beperkend. Dat is een misvatting. Er is heel veel bereidheid van mensen voor gedragsverandering,blijkt telkens weer uit ons onderzoek. Maar: dan moet je het wel goed doen."

Hoe maak je via beleid energiebewust gedrag gemakkelijk en vanzelfsprekend? En hoe voorkom je weerstand?

Voorwaarden voor effectief gedragsbeleid

Voorwaarde één: het moet rechtvaardig zijn. "Een eerlijke kosten-batenverdeling is belangrijk, het beleid mag kwetsbare groepen niet onevenredig treffen, door deze groepen bijvoorbeeld te compenseren. Daarnaast moeten burgers een duidelijkere stem krijgen en moet beleid worden geïntroduceerd via rechtvaardige procedures waar iedereen goed wordt gehoord," zegt Steg.

De tweede voorwaarde gaat over keuzes en alternatieven. Het rapport geeft aanbevelingen voor een aantal illustratieve voorbeelden, zoals duurzame mobiliteit - een van de actieve trajecten van PEB. Specifiek richt het voorbeeld zich op de grote hoeveelheid korte ritten die mensen nog met de auto maken, die zouden mensen vaker met de fiets of lopend kunnen doen. Dat is duurzamer, goedkoper én gezonder.

Eerst de wortel, dan de stok

Beleidsmaatregelen kunnen de auto minder aantrekkelijk maken, maar dat zou volgens Steg de verkeerde volgorde zijn: "Het is een algemeen principe om eerst alternatieven aantrekkelijk te maken. Als je dat niet doet en je maakt alleen fossiele brandstoffen duurder, dan leidt dat tot weerstand én onrechtvaardigheid, omdat het niet iedereen evenveel raakt."

Nederland heeft weliswaar goede infrastructuur voor fietsen en wandelen, maar nog niet overal. Dat kan nog veel beter en sneller, zegt Steg: "Nederland is relatief goed in fietsen stimuleren. Maar er is meer nodig. Sneller kan best, je ziet vaak dat mensen achteraf juist positiever zijn dan vooraf, omdat er wordt gefocust op nadelen. Naderhand zijn de voordelen veel zichtbaarder."

Deel je ervaringen!

Als advies geeft Steg mee dat naast gedragsbeleid goede communicatie nodig is om de voordelen vooraf voor iedereen zichtbaar te maken en iedereen te laten meedelen. Dat doet Platform Energiebewustzijn onder andere via pilotprojecten en experimenten:"Ervaringen delen is heel belangrijk. Betrek burgers ook bij dat gedeelte van het proces, zodat je zeker weet dat de oplossingen tegemoet komen aan de wensen van burgers. Die moeten gehoord worden in élk moment van het proces."

‍