Nieuwe Energie: achter de schermen van de energietransitie
Waar kwam de inspiratie vandaan voor de fotoserie ‘Nieuwe Energie’, waarmee je nu in het Rijksmuseum exposeert?
“Mijn projecten komen meestal voort uit mijn eigen nieuwsgierigheid. We vinden overal iets van, maar wat weten we er nou eigenlijk van? Mijn vorige project ging over de mondiale voedselindustrie en voedselzekerheid. Toen de oorlog in Oekraïne begon, schoten de gasprijzen omhoog. Ik was aan het werk in de kassen in het Westland en daar ging letterlijk het licht uit. Toen dacht ik: we hebben het over voedselzekerheid, maar energiezekerheid is natuurlijk net zo belangrijk. Vervolgens kwamen de verhalen over netcongestie, datacenters en de weerstand tegen windmolens. Ik wist er zelf eigenlijk te weinig van. Tijd om daar eens in te duiken.”
Wat heeft je het meest geraakt?
“Vooral de enorme schaal. Het project concentreert zich rond de Noordzee, ook door mijn persoonlijke fascinatie, want het is een uniek gebied. Het is een relatief ondiepe zee, het waait er altijd, dus is het aantrekkelijk om er windparken te bouwen. Maar het is ook de drukste scheepvaartroute, er moet gevist worden en het is ons grootste natuurreservaat. Als je ziet hoe gigantisch en geavanceerd die windmolens op zee inmiddels zijn, val je van je kruk. Eén windmolen van 15 megawatt levert stroom voor zo’n 12.000 huishoudens. Dat is een kleine stad! Het staat echt niet meer in de kinderschoenen.”
Je ontdekte ook dat deze transitie vol tegenstrijdigheden zit. Welke vond je het meest opvallend?
“Ik probeer de term energietransitie inmiddels een beetje te vermijden. Die suggereert dat we van de ene energiebron overstappen op de andere. Maar in werkelijkheid blijven ze naast elkaar bestaan en verbruiken we alleen maar meer. We gebruiken bijvoorbeeld meer kolen dan ooit. Onder andere voor de staalindustrie, waarmee we vervolgens windmolens bouwen. En ook elektrische auto’s vragen om grondstoffen die soms onder erbarmelijke omstandigheden worden gewonnen. Niets is helemaal schoon. Ik was bij het Max Planck Instituut waar een testopstelling staat van een kernfusiereactor. Als kernfusie lukt, beschikken we over vrijwel onbeperkte, schone energie. Maar dat levert waarschijnlijk weer nieuwe uitdagingen op.”
Wat hoop je bezoekers aan je tentoonstelling mee te geven?
“Ik heb een mening, maar niet per se een boodschap. Ik voel me meer journalist dan kunstenaar. Ik wil vooral laten zien wat er allemaal achter die energietransitie schuilgaat, zonder mensen voor te schrijven wat goed of fout is. Ik hoop dat mijn beelden mensen aan het denken zetten. Over de enorme mogelijkheden, maar ook over hun eigen rol daarin.”
Kunnen gedrag en bewustwording bijdragen aan oplossingen in de huidige energieproblematiek?
“Absoluut. We zijn nogal hardleers. Tijdens corona ontdekten we dat allerlei dingen die onmogelijk leken opeens wel konden. Minder reizen, bewuster consumeren. Maar inmiddels zijn we alweer terug bij het oude normaal. We vinden van alles van datacenters, maar gebruiken ondertussen massaal AI. Dat geldt voor zoveel dingen. We willen allemaal comfort en gemak, maar staan onvoldoende stil bij de consequenties. Terwijl je met je eigen gedrag wel degelijk invloed hebt.”
Hoe kan Nederland wat jou betreft uitgroeien tot voorbeeldland voor een volledig CO₂-vrije energievoorziening?
“Ik weet niet of ik daar voldoende expert voor ben. Maar ik heb wel gezien dat het anders kan. In Denemarken is de energiesector bijvoorbeeld veel meer coöperatief georganiseerd. Mensen profiteren rechtstreeks van windmolens in hun omgeving. Dat maakt nogal een verschil in draagvlak. Nederland heeft op sommige terreinen de boot gemist doordat we te lang aarzelen. Tegelijkertijd gaat de ontwikkeling van hernieuwbare energie razendsnel. Dat maakt me voorzichtig optimistisch.”
Op 27 november verschijnt het boek ‘Nieuwe Energie’ van Kadir van Lohuizen bij uitgeverij Lannoo. Zijn documentaire is vanaf 7 januari 2027 als vierdelige serie te zien op NPO 2 en NPO Start, en de fototentoonstelling is tot en met 17 januari 2027 in het Rijksmuseum te zien.
Foto: Dine van der Marel
